{"id":86,"date":"2023-11-14T14:26:02","date_gmt":"2023-11-14T20:26:02","guid":{"rendered":"https:\/\/sites.msudenver.edu\/proyectochorti\/?page_id=86"},"modified":"2024-03-18T15:16:27","modified_gmt":"2024-03-18T21:16:27","slug":"fought-cap-3","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/sites.msudenver.edu\/proyectochorti\/fought-cap-3\/","title":{"rendered":"Fought Cap\u00edtulo 3"},"content":{"rendered":"<div class=\"su-heading su-heading-style-default su-heading-align-center\" id=\"\" style=\"font-size:30px;margin-bottom:20px\"><div class=\"su-heading-inner\">Cap\u00edtulo 3 &#8211; Mores<\/div><\/div>\n<div class=\"su-accordion su-u-trim\"><div class=\"su-spoiler su-spoiler-style-fancy su-spoiler-icon-plus su-spoiler-closed\" data-scroll-offset=\"0\" data-anchor-in-url=\"no\"><div class=\"su-spoiler-title\" tabindex=\"0\" role=\"button\"><span class=\"su-spoiler-icon\"><\/span>14. Indios y ladinos<\/div><div class=\"su-spoiler-content su-u-clearfix su-u-trim\">\nHablante de ch&#8217;orti&#8217;: Isidro Gonz\u00e1lez<br \/>\nFrom John G. Fought. Chorti Maya Texts. 1972. Pages 197-204. University of Pennsylvania Press. Reprinted with permission.<br \/>\nTranscription\/translation by Ch\u2019orti\u2019 Project, Robin Quizar<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-14-Indians-and-Ladinos-Chorti.pdf\">Fought 14 Indians and Ladinos Ch&#8217;orti&#8217;<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-14-Indians-and-Ladinos-English-Translation.pdf\">Fought 14 Indians and Ladinos English Translation<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-14-Indians-and-Ladinos-Spanish-Translation.pdf\">Fought 14 Indians and Ladinos Spanish Translation<\/a><\/p>\n<p>l4 Indians and Ladinos &#8211; E Ind\u00edgenas i e Ladinos<\/p>\n<p>Ayan otronte\u2019 ojroner uk\u2019ajti e jente tarix e tyempo. Ke\u2019 tama inte\u2019 diya e<br \/>\ndyos umorojse tuno\u2019r e jente umorojse uturub\u2019a ta uyejtz\u2019er. Uk\u2019ajtyob\u2019 ani ke\u2019<br \/>\ntuno\u2019r jente ayan uch\u2019u\u2019r a segun kocha e rasa e jente che\u2019nob\u2019 ke\u2019 ayan<br \/>\nuch\u2019u\u2019r. Uk\u2019ajtyob\u2019 ani ke\u2019 tama inte\u2019 diya uch\u2019u\u2019r e jente e rasa indijena che<br \/>\nke\u2019 intante\u2019 diya che\u2019na mandar umen e dyos ulapi e sapato. I kwando jujra ta<br \/>\nuyok che\u2019na mandar xana takar. Che twa\u2019. Kone\u2019r xane\u2019n. K\u2019ani inwira jay ixana<br \/>\ntakar. I ja\u2019xto e ch\u2019u\u2019rb\u2019ir yaja\u2019 che ke\u2019 ma\u2019chi xana takar nyen takpa axana.<br \/>\nTzoktz\u2019a uyok kukrema k\u2019axi.<\/p>\n<p>Entonses aro\u2019b\u2019na. Tuk\u2019ot ma\u2019chi uyub\u2019ye\u2019t ixana taka e xanab\u2019 lo ke\u2019<br \/>\ninwajk\u2019e\u2019t. I ja\u2019xir che. Ne\u2019n ma\u2019chi\u2019 ink\u2019ani. Ne\u2019n mejorix ta nyu\u2019t inxana<br \/>\npuspus nyo\u2019k. Entonses sutpa e dyos jujra e b\u2019ujk tamar. Ajk\u2019una inte\u2019 usaku. I<br \/>\nche ke\u2019 e ch\u2019u\u2019rb\u2019ir yaja\u2019 nyen ixna lapar umener. Uwo\u2019tz\u2019i uchoki porke\u2019 che<br \/>\nke\u2019 jwerte e kalor tamar. I uya\u2019re e dyos. E b\u2019ujk xe\u2019 awajk\u2019e\u2019n ne\u2019n ma\u2019chi<br \/>\nink\u2019ani porke\u2019 uchapye\u2019n e kalor tamar. Entonses e dyos che. Pues jay ma\u2019chi<br \/>\nak\u2019ani pero ayan ti\u2019n uk\u2019ani. I ja\u2019xto uch\u2019u\u2019r e ajchinamob\u2019 ajk\u2019una ulapi.<\/p>\n<p>I che ke\u2019 ajk\u2019una taka ulapi atza\u2019y ajsto atob\u2019oy tichan. Porke\u2019 ajk\u2019una<br \/>\nulapi i b\u2019ujksena byen.<\/p>\n<p>Entonses che e dyos. I koxto e\u2019nte\u2019ra uchami lo ke\u2019 war inwajk\u2019u. Entonses<br \/>\nche yaj e uchu\u2019r e yaj e jente ajk\u2019opat jente. Kocha b\u2019an twa\u2019 aketpa i ne\u2019n<br \/>\nb\u2019an twa\u2019 inketpa tuno\u2019r e tyempo inxana puspus nyo\u2019k. Inxana kocha k\u2019ani<br \/>\ninxana. Pero ma\u2019chi inche pensar porke\u2019 maja\u2019x b\u2019ujkseb\u2019iren kocha (e) inte\u2019 ya\u2019x.<br \/>\nPero inte\u2019ra twa\u2019 katurwan. I kwando ne\u2019t ak\u2019ajpwo\u2019n twa\u2019 ach\u2019amyo\u2019n aturub\u2019o\u2019n<br \/>\nta awejtzer tye\u2019n e tyempo inte\u2019ra twa\u2019 katurwan takarob\u2019 yaja\u2019 tya\u2019 ture\u2019t. I<br \/>\ntya\u2019 ka\u2019xin katurwan takaret kocha inte\u2019ra b\u2019ujkseb\u2019ir ib\u2019an e nub\u2019an uk\u2019ani twa\u2019<br \/>\nb\u2019ujkse\u2019n.<\/p>\n<p>Pero ejsto kwando ak\u2019otoy e diya twa\u2019 katurwan komon takaret tama e diya<br \/>\nyaja\u2019 mamajchi\u2019x mas atza\u2019y taka ub\u2019ujk sino ke\u2019 inte\u2019ra twa\u2019 katza\u2019y.<\/p>\n<p>I tamar ne\u2019n mejorix ture\u2019n koche\u2019ra puspus nyo\u2019k i matuk\u2019a nib\u2019ujk. Pero<br \/>\nne\u2019n war inkojko ke\u2019 kwando inxin k\u2019otoy to\u2019yt tya\u2019 ture\u2019t ne\u2019n ub\u2019an intza\u2019y<br \/>\nkocha inte\u2019 ira atza\u2019y taka ub\u2019ujk.<\/p>\n<p>I poreso che e jente kone\u2019r ke\u2019 poreso ayan (e) alde\u2019yob\u2019 ayan me\u2019yra e<br \/>\njente tama e lugarob\u2019 tya\u2019 uchob\u2019 sufrir taka (e) me\u2019yra e puspusir e wi\u2019nar i<br \/>\ne chukpa\u2019r tama e tumin. Porke\u2019 che\u2019nob\u2019 ke\u2019 ja\u2019x kach\u2019u\u2019r uche perder ma\u2019chi<br \/>\nuch\u2019ami lo ke\u2019 ajk\u2019una umen e dyos. Ja\u2019x nik uch\u2019ami lo ke\u2019 ajk\u2019una umen e<br \/>\ndyos ma ani ja\u2019x b\u2019an turo\u2019n kocha era.<\/p>\n<p>Pero ayanon ti\u2019ne kawa\u2019re ub\u2019an kocha e ojroner ak\u2019ajna i esto kone\u2019r<br \/>\nme\u2019yra e jente kocha e jente ta e chinam i e jente ta k\u2019opot. Ayan ti\u2019non (e)<br \/>\nko\u2019jron. Kawa\u2019re ke\u2019 jay tara ayan kachukpa\u2019r tama e tumin ayan e chukpa\u2019r<br \/>\ntama e wi\u2019nar ayan e chukpa\u2019r tama e puspusir.<\/p>\n<p>Pero kocha ak\u2019ajna e ojroner ke\u2019 ak\u2019otoy inte\u2019 diya kwando no\u2019n turo\u2019n ta<br \/>\nuk\u2019ab\u2019 e dyos ta syelo. Entonses yaja\u2019 ma\u2019chi ucho\u2019n nesesitar e b\u2019ujk lo ke\u2019<br \/>\nkalapi tara ma\u2019chi ucho\u2019n nesesitar e tumin lo ke\u2019 kak\u2019ampes tara i ma\u2019chi<br \/>\nucho\u2019n nesesitar lo ke\u2019 kak\u2019uxi tara. Sino ke\u2019 yaja\u2019 twa\u2019 katurwan ta uk\u2019ab\u2019 e<br \/>\ndyos katza\u2019y tuno\u2019r e tyempo porke\u2019 b\u2019an uya\u2019ryo\u2019n.<\/p>\n<p>I poreso ayan me\u2019yron ti\u2019ne ayan kak\u2019ub\u2019esyaj tama e ojroner ira ke\u2019 tara<br \/>\nme\u2019yra\u2019ix chukpa\u2019r.<\/p>\n<p>Pero ma\u2019chi kana\u2019ta jay berda ja\u2019x kach\u2019u\u2019r uche perder. Sino e dyos<br \/>\nuk\u2019ani twa\u2019 b\u2019an katurwan maja\u2019x maja\u2019x kach\u2019u\u2019r sino e dyos. B\u2019an uk\u2019ani twa\u2019<br \/>\nb\u2019an kalumse kab\u2019a.<\/p>\n<p>I pero no\u2019n ayan ti\u2019non (e) ko\u2019jron kocha e ojron e winik yaja\u2019 xe\u2019<br \/>\nak\u2019ajna. I b\u2019anon kone\u2019r ub\u2019an ayan ti\u2019non e b\u2019an ko\u2019jron ke\u2019 ak\u2019otoy inte\u2019 diya<br \/>\ntwa\u2019 ma\u2019chi twa\u2019 kache pensar tama lo ke\u2019 ayan tara ta rum. Sino yaja\u2019 twa\u2019<br \/>\nkatza\u2019y tama uk\u2019ab\u2019 e kawinkirar dyos.<\/p>\n<p>I kocha ma\u2019chi kawira no\u2019n poreso ma\u2019chi kak\u2019ub\u2019se jay berda ja\u2019x nik kawira<br \/>\nkak\u2019ub\u2019se ani. Pero ma\u2019chi k\u2019otoyon kawira.<\/p>\n<p>Pero kone\u2019r no\u2019n xe\u2019 ajk\u2019opaton. Ayan me\u2019yra ti\u2019ne war ukanse ub\u2019a ukanpes<br \/>\nulapi e sapato. Pero ma\u2019chi kakukrema takar. I tamar era ma\u2019 chi kana\u2019ta jay<br \/>\nberda kach\u2019u\u2019r wakarpa taka e sapato konda ajk\u2019una ulapi. Pero e jente b\u2019an<br \/>\nuk\u2019ajti ejsto kone\u2019r.<\/p>\n<\/div><\/div>\n<div class=\"su-spoiler su-spoiler-style-fancy su-spoiler-icon-plus su-spoiler-closed\" data-scroll-offset=\"0\" data-anchor-in-url=\"no\"><div class=\"su-spoiler-title\" tabindex=\"0\" role=\"button\"><span class=\"su-spoiler-icon\"><\/span>15. Maldici\u00f3n de los padres<\/div><div class=\"su-spoiler-content su-u-clearfix su-u-trim\">\nHablante de ch&#8217;orti&#8217;: Isidro Gonz\u00e1lez<br \/>\nFrom John G. Fought. Chorti Maya Texts. 1972. Pages 205-211. University of Pennsylvania Press. Reprinted with permission.<br \/>\nTranscription\/translation by Ch\u2019orti\u2019 Project, Robin Quizar<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-15-Parents-Curse-Chorti.pdf\">Fought 15 Parent&#8217;s Curse Ch&#8217;orti&#8217;<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-15-Parents-Curse-English-Translation.pdf\">Fought 15 Parent&#8217;s Curse English Translation<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-15-Parents-Curse-Spanish-Translation.pdf\">Fought 15 Parent&#8217;s Curse Spanish Translation<\/a><\/p>\n<p>l5 The Parent\u2019s Curse<\/p>\n<p>Ayan otronte\u2019 ojroner ak\u2019ajna tarix e tyempo. Che\u2019nob\u2019 ke\u2019 ayan inte\u2019 diya e<br \/>\ndyos upejka inte\u2019 winik i inte\u2019 ixik. I e winik yaja\u2019 che ke\u2019 me\u2019yra ujab\u2019.<br \/>\nChe\u2019nob\u2019 ja\u2019xob\u2019 ke\u2019 me\u2019yra jab\u2019 ib\u2019an e ixik. Uk\u2019ajtyob\u2019 ke\u2019 e ixik yaja\u2019 asaki\u2019x<br \/>\nujor ib\u2019an e winik.<\/p>\n<p>I ja\u2019xto e dyos uche mandar taresna inte\u2019 tabla semita. I ch\u2019a\u2019b\u2019na tama<br \/>\ninte\u2019 trapo blanko ib\u2019an jajya ta ujor. Che\u2019nob\u2019 ke\u2019 kwando turi\u2019x e semita<br \/>\nch\u2019a\u2019rix tama e manta xe\u2019 blanko i jayarix e trapo blanko ta ujor pejkna tari e<br \/>\nwinik i e ixik.<\/p>\n<p>I aro\u2019b\u2019na umen e dyos. Lo ke\u2019 kone\u2019r e semita inche mandar taresna ink\u2019ani<br \/>\ntwa\u2019 ache inte\u2019 ojroner ta ujor. K\u2019ani inwira kocha alok\u2019oy.<\/p>\n<p>Entonses e byejo i e ilama che uya\u2019re e dyos. Niwinkiret. Tuk\u2019a ojroner<br \/>\nak\u2019ani twa\u2019 inche ta ujor e semita ira.<\/p>\n<p>Che e dyos. Ne\u2019n inna\u2019ta ke\u2019 ne\u2019t xe\u2019 war it\u2019oxma ti\u2019n diya uk\u2019ani twa\u2019<br \/>\nab\u2019a\u2019xe asitz\u2019ob\u2019 uk\u2019ani twa\u2019 ab\u2019a\u2019xe awarob\u2019. I ja\u2019xto k\u2019ani inwa\u2019re\u2019t twa\u2019 ache<br \/>\ninte\u2019 ojroner ta ujor e semita ira.<\/p>\n<p>Intonses e ilama ojron b\u2019ajxan. Uya\u2019re e pan. Ch\u2019ajb\u2019e\u2019yx ta\u2019b\u2019a lo ke\u2019<br \/>\nachi\u2019x takaren. Ti\u2019 n e tyempo ti\u2019n e tyempo e jente tama e kalyente k\u2019ijna\u2019(r)<br \/>\numukye\u2019tob\u2019 uk\u2019uxye\u2019tob\u2019.<\/p>\n<p>I che ke\u2019 kwando ixin jajcha e manta ta ujor e semita yaja\u2019 irna ke\u2019<br \/>\numusik\u2019 e ilama inyajrer uk\u2019anch\u2019ojres tuno\u2019r e semita. I lumuy ejsto k\u2019axi tama<br \/>\ne trapo xe\u2019 ch\u2019a\u2019r yeb\u2019ar. Uk\u2019anch\u2019ojres e semita. Che ke\u2019 uche partir lumuy<br \/>\ntama tuno\u2019r e semita i lumuy k\u2019axi ejsto tama e manta xe\u2019 ch\u2019a\u2019r tamar.<\/p>\n<p>I sutpa pejkna e byejo tari. Aro\u2019b\u2019na. Kone\u2019r ne\u2019t ojronen e mismo ojroner<br \/>\nxe\u2019 uche awixka\u2019r ira i ja\u2019x ink\u2019ani twa\u2019 ache ub\u2019an.<\/p>\n<p>I ojron e byejo kocha e ojron uwixka\u2019r. Pero kwando ixin jajcha e trapo ta<br \/>\nujor e semita tya\u2019 ch\u2019a\u2019r irna ke\u2019 e byejo ma\u2019chi k\u2019otoy umusik\u2019 kocha e ilama<br \/>\nla mita taka e semita k\u2019otoy k\u2019anch\u2019ojra umen umusik\u2019 tya\u2019 uyujta to\u2019r e semita.<\/p>\n<p>I poreso che e jente kone\u2019r ke\u2019 ayan e jente tye\u2019ne ub\u2019a\u2019xe uyunenob\u2019<br \/>\ntye\u2019ne\u2019 ub\u2019a\u2019xe usitz\u2019ob\u2019 kwando tuk\u2019a ache\u2019na takarob\u2019 kwando uyub\u2019yob\u2019 ke\u2019 war<br \/>\nak\u2019aynob\u2019 umen uyunenob\u2019 o war ak\u2019aynob\u2019 umen usitz\u2019ob\u2019. I jayma kwando<br \/>\nma\u2019chi ak\u2019ub\u2019esno\u2019b\u2019 umen usitz\u2019ob\u2019. I ja\u2019xob\u2019 ab\u2019a\u2019xwanob\u2019.<\/p>\n<p>Poreso che e jente ke\u2019 e byejo i e ilama xe\u2019 che\u2019na mandar b\u2019a\u2019xwan umen<br \/>\ne dyos ketpa ejsto kone\u2019r taka e pak\u2019ab\u2019 e konoj ? porke\u2019 ayan ti\u2019ne kone\u2019r<br \/>\nuyusre ab\u2019a\u2019xwan ub\u2019a\u2019xe uyarob\u2019. I poreso e jente kone\u2019r ayan ti\u2019ne ub\u2019ak\u2019re e<br \/>\nb\u2019a\u2019x kwando uyub\u2019i ke\u2019 ab\u2019a\u2019x ? ayan. Ab\u2019ak\u2019ta uyub\u2019i.<\/p>\n<p>I che\u2019nob\u2019 ke\u2019 ub\u2019a\u2019x e tu\u2019b\u2019ir me\u2019yra i ke\u2019 ma\u2019chi ixna ak\u2019axi. Porke\u2019<br \/>\ntamar ixto ke\u2019 ojroner yaja\u2019 uyub\u2019yo\u2019b\u2019 ak\u2019ajna ke\u2019 e ilama konda ub\u2019a\u2019xe e<br \/>\nsemita uk\u2019anch\u2019ojres tuno\u2019r e semita. I che\u2019nob\u2019 kone\u2019r ke\u2019 ub\u2019a\u2019x (e) tu\u2019b\u2019ir<br \/>\nme\u2019yra i ke\u2019 wak\u2019chetaka ak\u2019axi tamaron.<\/p>\n<p>Kone\u2019r ayan e jente che\u2019nob\u2019 konda k\u2019ani ub\u2019a\u2019xe usitz\u2019ob\u2019 o uyarob\u2019<br \/>\nche\u2019nob\u2019 ke\u2019. Ch\u2019ajb\u2019e\u2019yx ta\u2019b\u2019a lo ke\u2019 war ache takaren. Ma\u2019chi ak\u2019ub\u2019se\u2019n lo<br \/>\nke\u2019 inwa\u2019re\u2019t i ma\u2019chi ataresen tama tu\u2019b\u2019ir. Pero tye\u2019n e tyempo b\u2019an twa\u2019<br \/>\nuche\u2019t asitz\u2019ob\u2019 b\u2019an twa\u2019 uche\u2019t awarob\u2019.<\/p>\n<p>Entonses (e) xe\u2019 war ab\u2019a\u2019xna yaja\u2019 ab\u2019ak\u2019ta uyub\u2019i porke\u2019 uyub\u2019yob\u2019 ke\u2019<br \/>\nb\u2019an ak\u2019ajna ke\u2019 b\u2019an uche e tyempo yaja\u2019. Pero ne\u2019n me\u2019rato inmani e semita<br \/>\ninb\u2019a\u2019xe twa\u2019 inwira jay berda ink\u2019anch\u2019ojres. Pero e jente b\u2019an uk\u2019ajtyob\u2019 ejsto<br \/>\nkone\u2019r.<br \/>\n<\/div><\/div>\n<div class=\"su-spoiler su-spoiler-style-fancy su-spoiler-icon-plus su-spoiler-closed\" data-scroll-offset=\"0\" data-anchor-in-url=\"no\"><div class=\"su-spoiler-title\" tabindex=\"0\" role=\"button\"><span class=\"su-spoiler-icon\"><\/span>16. Hombre dominado por mujeres<\/div><div class=\"su-spoiler-content su-u-clearfix su-u-trim\">\nHablante de ch&#8217;orti&#8217;: Isidro Gonz\u00e1lez<br \/>\nFrom John G. Fought. Chorti Maya Texts. 1972. Pages 212-225. University of Pennsylvania Press. Reprinted with permission.<br \/>\nTranscription\/translation by Ch\u2019orti\u2019 Project, Robin Quizar<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-16-Henpecked-Husband-Chorti.pdf\">Fought 16 Henpecked Husband Ch&#8217;orti&#8217;<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-16-Henpecked-Husband-English-Translation.pdf\">Fought 16 Henpecked Husband English Translation<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-16-Henpecked-Husband-Spanish-Translation.pdf\">Fought 16 Henpecked Husband Spanish Translation<\/a><\/p>\n<p>16 Henpecked Husband &#8211; Winik A\u2019jtz\u2019a umen Uwilama<\/p>\n<p>Ayan otronte\u2019 ojroner ak\u2019ajna. Che ke\u2019 ayan inte\u2019 winik ke\u2019 jwerte a\u2019jtz\u2019a<br \/>\numen uwilama. Che ke\u2019 e winik yaja\u2019 e ixik alok\u2019oy axana a\u2019xin ta chinam i<br \/>\nma\u2019chi ayo\u2019pa ta uyotot. E ixik yaja\u2019 inte\u2019to domingo e\u2019kmay ta chinam pakax i<br \/>\naketpa o\u2019ych\u2019i maku\u2019 chinam.<\/p>\n<p>I ja\u2019xir turu war akojksan maku\u2019 i e ixik yaja\u2019 konda ak\u2019otoy otro diya i<br \/>\nak\u2019otoy taka atruwan uk\u2019aye unoxib\u2019. I konda utajwi (e) unoxib\u2019 ke\u2019 matuk\u2019a e<br \/>\npa\u2019 umener o matuk\u2019a e sa\u2019 che\u2019b\u2019ir umener uwajpi ta k\u2019ewer uwatz\u2019i.<\/p>\n<p>I ja\u2019xto e winik yaja\u2019 kwando war a\u2019jtz\u2019a umen uwilama ja\u2019xir intakix amaxi<br \/>\na\u2019ru. Porke\u2019 a\u2019jtz\u2019a umen uwilama. I ja\u2019xir kocha una\u2019ta ke\u2019 ajtz\u2019a umen<br \/>\nuwilama (i) poreso kwando e ixik alok\u2019oy axana a\u2019xin ta chinam (i) ja\u2019xir ch\u2019ujk<br \/>\nch\u2019ujk umener tuk\u2019a ora twa\u2019 k\u2019otoy. I a\u2019wan atikruma uche e pa\u2019 umuxi e sa\u2019<br \/>\ntwa\u2019 uyuch\u2019i e ixik ak\u2019otoy porke\u2019 ab\u2019ak\u2019ta. Porke\u2019 una\u2019ta ke\u2019 ajtz\u2019a umen e ixik.<\/p>\n<p>I poreso konda lok\u2019oy uwilama axana ja\u2019xir tichanto e k\u2019in a\u2019wana tikruma<br \/>\nusajka tuk\u2019a uyaj k\u2019u e ixik ak\u2019otoy. Kocha takix uwira achekta water ja\u2019xir intix<br \/>\natikruma uwajpi uruch upoku\u2019t twa\u2019 uyajk\u2019u e ja\u2019 e ixik konda o\u2019choy maku\u2019.<br \/>\nI uturub\u2019a e ch\u2019e\u2019w twa\u2019 awe\u2019 e ixik. Inte\u2019to a\u2019xin uwixka\u2019r maku\u2019 chinam b\u2019an<br \/>\nuche konda k\u2019otoy e ixik. Porke\u2019 una\u2019ta ke\u2019 ajtz\u2019a.<\/p>\n<p>I entonses e ixik yaja\u2019 ayan diya ak\u2019otoy uk\u2019eche (e) ? inte\u2019 winik ak\u2019otoy<br \/>\nxe\u2019 e winik xe\u2019 axana takar maku\u2019 chinam. Ayan diya che ke\u2019 uk\u2019eche a\u2019xin<br \/>\ntama otot awe\u2019 takar. Entonses e winik yaja\u2019 kocha takix achekta uwixka\u2019r water<br \/>\nta uni\u2019 b\u2019i\u2019r i uwira ke\u2019 taka uwinik war ak\u2019otoy. (I) ja\u2019xir intix atikruma<br \/>\nuch\u2019ami e ja\u2019 uyajk\u2019u e ixik xe\u2019 war ak\u2019otoy yaja\u2019.<\/p>\n<p>Pero che ke\u2019 ayan inte\u2019 diya ayan inmojr winikob\u2019 e besi\u2019nob\u2019irob\u2019 twa\u2019 e<br \/>\nwinik yaja\u2019. Che\u2019nob\u2019. Ne\u2019t b\u2019ani xe\u2019 maja\u2019x winiket. Ttzajtza war uche\u2019t e ixik<br \/>\nlo ke\u2019 ture\u2019t takar porke\u2019 ja\u2019xir a\u2019xin maku\u2019 chinam ach\u2019a\u2019n o\u2019ych\u2019i i konda<br \/>\nyo\u2019pa utares uwinik tama otot I ne\u2019t b\u2019anix kocha inte\u2019 ixik ture\u2019t umener. Ne\u2019t<br \/>\nmaja\u2019x winiket sino ke\u2019 ixikb\u2019ir ture\u2019t maku\u2019. Porke\u2019 tya\u2019 ta\u2019 awira winik ja\u2019x<br \/>\naketpa akojksan ja\u2019x uche e pa\u2019 ja\u2019x o\u2019ych\u2019u ja\u2019x uche tuno\u2019r b\u2019ani xe\u2019 maja\u2019x<br \/>\nwiniket.<\/p>\n<p>Entonses e winik che. Pero tuk\u2019a twa\u2019 inche. Si jay ma\u2019chi inche lo ke\u2019<br \/>\nuya\u2019re\u2019n uk\u2019a\u2019pesen ta k\u2019ewer konda ayo\u2019pa. Porke\u2019 kwando utajwye\u2019n matuk\u2019a<br \/>\ninwajk\u2019u uk\u2019uxob\u2019 konda ayo\u2019pob\u2019 uwatz\u2019ye\u2019n kocha ja\u2019x uk\u2019ani. I tamar ne\u2019n<br \/>\ninb\u2019ak\u2019ta. I poreso inche lo ke\u2019 ja\u2019xir uya\u2019re\u2019n.<\/p>\n<p>Pero che e winikob\u2019. Pero kojkon no\u2019n k\u2019ani kawira kocha kache. Intonses<br \/>\nche ke\u2019 e winikob\u2019 yaja\u2019 kay xano\u2019b\u2019 tuno\u2019r e jwebes porke\u2019 che\u2019nob\u2019 ke\u2019 diya<br \/>\njwebes ja\u2019x (e) jolchan diya ke\u2019 no\u2019n ma\u2019chi kana\u2019ta tuk\u2019a e jolchan. Pero che<br \/>\nke\u2019 e diya jwebes ja\u2019x e jolchan diya.<\/p>\n<p>I entonses e winikob\u2019 yaja\u2019 che ke\u2019 uk\u2019echob\u2019 intajch ruch uwab\u2019wob\u2019 yob\u2019e<br \/>\ninte\u2019 sub\u2019in I e uxinichir e sub\u2019in tya\u2019 achirje\u2019y entonses ak\u2019axi tama e ruch xe\u2019<br \/>\nwa\u2019r umenerob\u2019. I ukojkob\u2019 tzakta ocho diya ixin utaresob\u2019 e ruch xe\u2019 wa\u2019r<br \/>\numenerob\u2019 yob\u2019e e sub\u2019in.<\/p>\n<p>I konda k\u2019otoy uwirob\u2019 che ke\u2019 ayan imb\u2019ijk ja\u2019 wa\u2019r tama e ruch.<br \/>\nChe\u2019nob\u2019 ke\u2019 takar era ayan twa\u2019 e remedyo.<\/p>\n<p>Entonses tama otronte\u2019 jwebes ixinob\u2019 kay usajkob\u2019 e sinam maku\u2019 e tun. I<br \/>\nutajwiyob\u2019 i ja\u2019xto upuk\u2019 e sinam che ke\u2019 kay ucho\u2019b\u2019 mandar ch\u2019ijrna tu\u2019t e<br \/>\nsemet ub\u2019ik\u2019to\u2019b\u2019 uyab\u2019ro\u2019b\u2019 taka uyab\u2019ich e sinam (e) uxinichir e sub\u2019in.<\/p>\n<p>I entonses kay uyab\u2019ro\u2019b\u2019 i ucho\u2019b\u2019 mandar chamesna inkojt ak\u2019ach Ixin<br \/>\nupejkob\u2019 e winik yaja\u2019. Uyajk\u2019uo\u2019b\u2019. Umajresob\u2019 ke\u2019. No\u2019n war kache inte\u2019<br \/>\nkanojk\u2019in i kawa\u2019re che\u2019na inkojt ak\u2019ach taka e arros. I kak\u2019ana ani twa\u2019 i\u2019xin<br \/>\niwara\u2019 porke\u2019 war kanojk\u2019ini.<\/p>\n<p>Entonses e winik che. Pero ma\u2019chi turu ni &#8212; ma\u2019chi turu niwixka\u2019r. I jay<br \/>\nutajwyen ma\u2019chi ture\u2019n a\u2019xin uk\u2019a\u2019pesen ta kewer.<\/p>\n<p>I ja\u2019xob\u2019 che\u2019nob\u2019 jay kawira yo\u2019pa wato\u2019n kawakte\u2019t i kawa\u2019re ke\u2019 no\u2019n<br \/>\nkak\u2019eche b\u2019ixe\u2019t twa\u2019 ma\u2019chi uyajk\u2019e\u2019t.<\/p>\n<p>Intonses e winik yaja\u2019 wartaka ab\u2019ak\u2019ta ixin. I konda ak\u2019otoy che ke\u2019<br \/>\nche\u2019ni\u2019x areglar e sinam i (e) uyab\u2019ich uxinichir e sub\u2019in. Aregla\u2019dwix wa\u2019r taka<br \/>\nko\u2019ra uka\u2019ldwir ak\u2019ach ajk\u2019una uyuch\u2019i.<\/p>\n<p>Che twa\u2019. Ne\u2019t b\u2019anix e ajmwaket (e) dyalti\u2019ru ture\u2019t i poreso war kache<br \/>\nmandar itaresna twa\u2019 k\u2019ani kawa\u2019jk\u2019e\u2019t inb\u2019ijk uka\u2019ldir ak\u2019ach ira akumi. Talbes<br \/>\niyu\u2019sta ani.<\/p>\n<p>Ja\u2019xir uwajpi taka ukumi. I che. Pero tuk\u2019a ayan tama e kaldu ira. Mero\u2019<br \/>\nmero\u2019 ayan inte\u2019 uyujtznar.<\/p>\n<p>I che e ixik san. Ja\u2019x e oregano kay inyari tamar i inyari inb\u2019ijk chile. A<br \/>\nsaber jay ana\u2019ta ak\u2019uxe e chile i inyari tamar.<\/p>\n<p>Entonses che e winik. E chile akay ink\u2019uxi.<br \/>\nChe twa\u2019. Jay ak\u2019anto mas inyari otronb\u2019ijk.<\/p>\n<p>I che ke\u2019 wa\u2019r e chile yaja\u2019 yab\u2019arb\u2019ir taka upuk\u2019 e sinam i taka (e)<br \/>\nuxinichir e sub\u2019in. Yajra tama ukaldu tya\u2019 war ukumi.<\/p>\n<p>I konda ixto k\u2019otoy otronte\u2019 domingo ekmay uwilama ta chinam. I ja\u2019xir<br \/>\nma\u2019chixto ub\u2019ijnu twa\u2019 uche e pa\u2019 nyen ub\u2019ijnu twa\u2019 uche e sa\u2019. Ja\u2019xir wixto<br \/>\nuche sentir tama ukwerpu ke\u2019 ak\u2019uxurna.<\/p>\n<p>I che ta uyalma ke\u2019. Kocha ketpe\u2019n. Pero si ne\u2019n mana\u2019ta ink\u2019ijna ne\u2019n<br \/>\ninb\u2019akre ani e ixik era pero era war inb\u2019ijnu ke\u2019 jay sutpa yo\u2019pa kocha war<br \/>\nuche\u2019n kone\u2019r ma\u2019chi akorpa. Kone\u2019r lo ke\u2019 inxin che\u2019 takar ne\u2019n inxin chamse<br \/>\nta k\u2019ewer.<\/p>\n<p>I che ke\u2019 e ixik yaja\u2019 kocha ja\u2019xir ma\u2019chi una\u2019ta tuk\u2019a war ache\u2019na taka<br \/>\nunoxib\u2019 ja\u2019 xir ekmay ta chinam ketpa kay uch\u2019i i sakojpa e diya lunes k\u2019otoy ta<br \/>\nuyotot uk\u2019eche e winik k\u2019otoy xe\u2019 una\u2019ta axana takar.<\/p>\n<p>I ochoy taka maku\u2019 uwira ke\u2019 unoxib\u2019 xe\u2019 turu maku\u2019 ma\u2019chi uche kaso<br \/>\ntwa\u2019 a\u2019jk\u2019uno\u2019b\u2019 yaja\u2019 i twa\u2019 awe\u2019se\u2019nob\u2019.<\/p>\n<p>Entonses uya\u2019re e winik. I ne\u2019t tuk\u2019a akojko ke\u2019 b\u2019ani xe\u2019 ma\u2019chi ache kaso<br \/>\ntwa\u2019 awajk\u2019o\u2019n inb\u2019ijk ja\u2019.<\/p>\n<p>Entonses che e winik. Pues kone\u2019r (e) che\u2019b\u2019ir inb\u2019ijk asa\u2019 wab\u2019ub\u2019ir nimener.<br \/>\nTarix diya war achami atzajyer tamarin. Ak\u2019eche awinik ayo\u2019pa tama nyo\u2019tot i<br \/>\nne\u2019n tuno\u2019r inche awantar. I lo ke\u2019 akay awatz\u2019ye\u2019n kone\u2019r itojma.<\/p>\n<p>Che ke\u2019 e winik yaja\u2019 aro\u2019b\u2019na taka ke\u2019 matuk\u2019a e sa\u2019 umener uk\u2019ani<br \/>\nusincho lok\u2019oy ta unak\u2019 uwajpi e ixik yaja\u2019 ta k\u2019ewer. I e ixik intakix a\u2019ru I<br \/>\nja\u2019xto e winik xe\u2019 k\u2019ejcha k\u2019otoy ab\u2019ak\u2019ta uwira ke\u2019 e winik war ak\u2019ijna i ja\u2019 xir<br \/>\nb\u2019ak\u2019ta.<\/p>\n<p>Pero ja\u2019xir che ke\u2019. Ne\u2019n ayan nibalor i e winik ira ke\u2019 fwerte atz\u2019a umen<br \/>\nuwilama i ne\u2019n tuk\u2019a inkojko. Che ke\u2019 uyakta ub\u2019a ixin ta ujor e winik xe\u2019<br \/>\nwar awatz\u2019i uwixka\u2019r. K\u2019ani ani ulok\u2019se ixik ta uk\u2019ab\u2019 e winik. I ja\u2019xir war taka<br \/>\nak\u2019otoy jajpna jujra ta rum. War ak\u2019axi jajpna apatada. K\u2019ojt\u2019a unuk\u2019 i chamesna.<\/p>\n<p>I e ixik yaja\u2019 umen taka e k\u2019ewer tya\u2019 war a\u2019jtz\u2019a chamay porke\u2019 kungana ?<br \/>\ntaxarna ta rum i chamay.<\/p>\n<p>I b\u2019an ixto che ke\u2019 e winik yaja\u2019 k\u2019otoy uchamse uwilama pero taka e<br \/>\nuxinichir e sub\u2019in i taka upuk\u2019 e sinam puk\u2019b\u2019ir taka e chile.<\/p>\n<p>I poreso che e jente ke\u2019 e sinam (e) uxinichir e sub\u2019in che ke\u2019 e remedyo<br \/>\ntwa\u2019 uche ak\u2019ijna inte\u2019. I poreso che\u2019nob\u2019 ke\u2019 e winik xe\u2019 ma\u2019chi wa\u2019 a\u2019tz\u2019o ?<br \/>\ntaka uwilama mu\u2019na\u2019ta uwatz\u2019i uwilama che ke\u2019 e uxinichir e sub\u2019in i upuk\u2019 e<br \/>\nsinam puk\u2019b\u2019ir taka e chile i uyuch\u2019i taka e ukaldwir e ak\u2019ach che ke\u2019 e<br \/>\nremedy o twa\u2019 akano a\u2019tz\u2019o e winik.<\/p>\n<p>Pero ne\u2019n ma\u2019chi inwira kay tek\u2019erna e winik umen uyet winikir ini inja\u2019<br \/>\nxe\u2019 ixik ma\u2019chi inwira kay k\u2019ojt\u2019a unuk\u2019. I poreso ma\u2019chi ink\u2019ub\u2019se jay berda.<\/p>\n<p>I ne\u2019n ma\u2019chi u\u2019nch\u2019i uxinichir e sub\u2019in i ma\u2019chi inxana asajka e sinam<br \/>\ntwa\u2019 u\u2019nch\u2019i upuk\u2019 taka e chile porke\u2019 ma\u2019chi k\u2019ani\u2019n ? inte\u2019 e kruwir niwet<br \/>\nwinikir.<\/p>\n<\/div><\/div>\n<div class=\"su-spoiler su-spoiler-style-fancy su-spoiler-icon-plus su-spoiler-closed\" data-scroll-offset=\"0\" data-anchor-in-url=\"no\"><div class=\"su-spoiler-title\" tabindex=\"0\" role=\"button\"><span class=\"su-spoiler-icon\"><\/span>17. Vendedor dominado por mujeres<\/div><div class=\"su-spoiler-content su-u-clearfix su-u-trim\">\nHablante de ch&#8217;orti&#8217;: Isidro Gonz\u00e1lez<br \/>\nFrom John G. Fought. Chorti Maya Texts. 1972. Pages 226-240. University of Pennsylvania Press. Reprinted with permission.<br \/>\nTranscription\/translation by Ch\u2019orti\u2019 Project, Robin Quizar<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-17-Henpecked-Salesman-Chorti.pdf\">Fought 17 Henpecked Salesman Ch&#8217;orti&#8217;<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-17-Henpecked-Salesman-English-Translation.pdf\">Fought 17 Henpecked Salesman English Translation<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-17-Henpecked-Salesman-Spanish-Translation.pdf\">Fought 17 Henpecked Salesman Spanish Translation<\/a><\/p>\n<p>17 Henpecked Salesman<\/p>\n<p>Ayan otronte\u2019 ojroner ak\u2019ajna tarix e tyempo. Che ke\u2019 ayan inte\u2019 winik e winik<br \/>\nyaja\u2019 ajxotman tama tuk\u2019i\u2019k tuk\u2019i\u2019k. Uxotmani a\u2019xin uchoni innajt. I satar esto ocho diya<br \/>\nma\u2019chi ak\u2019otoy ta uyotot.<\/p>\n<p>I e ixik xe\u2019 uwixka\u2019r che ke\u2019 ma\u2019chi ub\u2019ak\u2019re unoxib\u2019. Ja\u2019xto e winik k\u2019otoy inte\u2019<br \/>\ndiya aro\u2019b\u2019na umen ubesi\u2019nob\u2019. Che twa\u2019. Ne\u2019t wa\u2019ret war ixana asik\u2019b\u2019a atumin i<br \/>\nawixka\u2019r ma\u2019chi ana\u2019ta tuk\u2019a war uche takaret. Ja\u2019xir ma\u2019chi war ub\u2019ak\u2019re\u2019t porke\u2019 ja\u2019xir<br \/>\nkonda ne\u2019t ilok\u2019oy ixana ja\u2019xir uyose inte\u2019 winik awayan takar.<\/p>\n<p>I ja\u2019xir ma\u2019chi uk\u2019ub\u2019se jay berda lo ke\u2019 war uche uwixka\u2019r. Che. Pero kocha<br \/>\nma\u2019chi war inwira ne\u2019n ma koche\u2019rer twa\u2019 inwa\u2019re ke\u2019 berda porke\u2019 ma\u2019chi inwira.<br \/>\nEsto ke\u2019 ja\u2019x ne\u2019nach inwira tama unak\u2019 nyu\u2019t entonses ink\u2019ub\u2019se. I ja\u2019xir ma\u2019chi<br \/>\nuk\u2019ub\u2019se ma\u2019chi utares kaso lo ke\u2019 aro\u2019b\u2019na umen ubesino. Pero inte\u2019to alok\u2019oy axana<br \/>\nnajt achonma i e ixik kocha\u2019tix uwira alok\u2019oy unoxib\u2019 axana uwajpi ub\u2019ujr a\u2019xin takar<br \/>\ntu\u2019t ja\u2019. I e winik xe\u2019 ak\u2019otoy awayan maku\u2019 ya\u2019 utajwi ub\u2019ob\u2019 tu\u2019t ja\u2019.<\/p>\n<p>Uya\u2019re e winik ke\u2019 ninoxib\u2019 ixin chonma I ma\u2019chi ayob\u2019a e diyob\u2019 ira. Entonses e<br \/>\nwinik atza\u2019y porke\u2019 ja\u2019x aketpa taka e ixik.<\/p>\n<p>I k\u2019otoy e diya aro\u2019b\u2019na otronyajr e winik yaja\u2019 umen ubesi\u2019nob\u2019. Aro\u2019b\u2019na.<br \/>\nMa\u2019chi ak\u2019ub\u2019se lo ke\u2019 kawa\u2019re\u2019t pero awixka\u2019r ma\u2019chi\u2019x ub\u2019ak\u2019ajrse\u2019t. Porke\u2019 ja\u2019xir<br \/>\nmaja\u2019x ke\u2019 warto utareset tama unoxib\u2019. Ja\u2019xir ayan otronte\u2019 xe\u2019 turu takar.<\/p>\n<p>Ja\u2019xto e winik yaja\u2019 che. Pues ma\u2019chi inna\u2019ta jay berda. Ja\u2019x nik inna\u2019ta ke\u2019<br \/>\nberda ink\u2019ub\u2019se ani.<\/p>\n<p>I che twa\u2019 umen ubesi\u2019nob\u2019 twa\u2019. Inna\u2019ta ke\u2019 war kawa\u2019re\u2019t i maja\u2019x tama mentira<br \/>\nwar kawa\u2019re\u2019t rnaja\u2019x intaka war kamajreset. Che\u2019nob\u2019. Kwenta awira esto ke\u2019 ma<br \/>\natajwyob\u2019. I mana ab tuk\u2019a kosa k\u2019ani amani mana i ache manya ke\u2019 k\u2019ani\u2019x<br \/>\nichonma. I\u2019xin aturb\u2019a innajt i sutpa wate\u2019t. I ch\u2019a\u2019n ta upat otot. I ya a\u2019kb\u2019are twa\u2019<br \/>\nuwira jay intaka war kamajreset.<\/p>\n<p>I e winik yaja\u2019 kay umani tuk\u2019a xe\u2019 k\u2019ani axin uchoni Ixin umaki uturub\u2019a tama<br \/>\ningojr otot tya\u2019 innajt. Uya\u2019re uwixka\u2019r lok\u2019oy. Ne\u2019n inxin era. Ma\u2019chi twa\u2019 insutpa<br \/>\nsemana ira. Sino ke\u2019 ejsto tama kinse diya akojkwe\u2019n. Porke\u2019 innajt k\u2019ani inxin xana i<br \/>\nma\u2019chi twa\u2019 nyo\u2019pa. Entonses che uya\u2019re uwixka\u2019r. Ch\u2019ab\u2019un nipa\u2019 twa\u2019 ink\u2019eche inxin.<br \/>\nPorke\u2019 ixnaren inxin. I ja\u2019xto e ixik kay uch\u2019ab\u2019u e pa\u2019 ub\u2019asi uyajk\u2019u e winik<br \/>\nuk\u2019eche lok\u2019oy .<\/p>\n<p>I ja\u2019xir ketpa i konda ixto akb\u2019are maxa\u2019n u\u2019t e rum k\u2019otoy e winik xe\u2019<br \/>\nuna\u2019ta ak\u2019otoy. K\u2019otoy kay uyo\u2019b\u2019 i e winik xe\u2019 uche ke\u2019 ixin xana ukojko taka<br \/>\nyampa u\u2019t e rum ochoy ch\u2019a\u2019n makwi\u2019r e k\u2019opat tu\u2019pat otot. K\u2019ani uwira tuk\u2019a ayan.<br \/>\nI ja\u2019 xir ya ch\u2019a\u2019r konda k\u2019otoy e winik. Intonses che. Pues berdaj chi\u2019 war a\u2019no\u2019rna.<br \/>\nI ne\u2019n ma\u2019chi ink\u2019ub\u2019se. Pero era si inwirixto ya\u2019.<\/p>\n<p>I ya ch\u2019a\u2019r ta upat otot uyub\u2019i pega atze\u2019ne e ixik taka e winik ulok\u2019se unuk<br \/>\natze\u2019nyob\u2019. I kay uyo\u2019b\u2019 ? Ja\u2019xir intake turu uyub\u2019i ta upat otot. I ukojko akb\u2019are<br \/>\nutajpesob\u2019 e k\u2019ajk i ja\u2019xir ya turu maku\u2019 k\u2019opot war ukojko tuk\u2019a ora twa\u2019 wayenob\u2019<\/p>\n<p>Konda ukojko ch\u2019ank\u2019ab\u2019o\u2019b\u2019 i\u2019xin turwan tama usuy e pwerta i ya turu konda<br \/>\nachpa e winik lok\u2019oy patir. I ja\u2019 e winik xe\u2019 turu war akojksan ta usuy e pwerta lo<br \/>\nke\u2019 uche ja\u2019xir uch\u2019ub\u2019a inte\u2019 ch\u2019a\u2019n tama u\u2019t e pwerta pa\u2019tir ukachi. I ja\u2019xto e winik<br \/>\nxe\u2019 k\u2019ani ani alok\u2019oy pa\u2019tir ma\u2019chi apask\u2019a e pwerta tu\u2019t. I uya\u2019re e ixik. Tuk\u2019a gana<br \/>\ne pwerta era. Ma\u2019chi apask\u2019a.<\/p>\n<p>E ixik che. A saber tuk\u2019a ukojko. Ejk\u2019arto kawira. I che twa\u2019 umen e ixik. Jay<br \/>\nk\u2019ani ache amandado erer ya\u2019wan tama u\u2019t e pwerta. Ejk\u2019arto kawira tuk\u2019a ukojko e<br \/>\npwerta. I che ke\u2019 e winik yaja\u2019 kay uche uja\u2019 tama u\u2019t e pwerta.<\/p>\n<p>I e winik ya turu ta insib\u2019aner uwira i konda ixto uwira ke\u2019 war uche uja\u2019 e<br \/>\nwinik tama u\u2019t e pwerta uwajpi utejromar e winik yaja\u2019 wa\u2019kchetaka uxuri tama inte\u2019<br \/>\nnabaja k\u2019echer umener juk\u2019b\u2019ir. I tasb\u2019ir taka uche utejromar e winik yaja\u2019. I ya\u2019tix<br \/>\nwakaspa e winik k\u2019axi tama usuy e pwerta menix ojron.<\/p>\n<p>I ja\u2019xto e ixik achpa uwira. Che. Tuk\u2019a ixto ukojku e winik ira. B\u2019ani xe\u2019<br \/>\nkukrema. I konda achpa uwira kay upejka. Tuk\u2019a ixto akojko. Mero kukreme\u2019t. I e winik<br \/>\nma\u2019chi\u2019x ojron porke\u2019 chami\u2019x. Kay usajpi ujor e winik upojro interu kwerpo jay matuk\u2019a<br \/>\nukojko. I matuk\u2019a ukojko. I ja\u2019xir war uyachi war upejka i ma\u2019chi o\u2019jron e winik.<br \/>\nEntonses che A saber ma\u2019chi\u2019 chamay e winik ira. I agora maja\u2019x ninoxib\u2019. Tuk\u2019a k\u2019ampan<br \/>\nche takar jay chamay. Tu\u2019t otot tara a\u2019xa\u2019 tajwina umen e winik yajyum otot.<\/p>\n<p>I achpa kay usajb\u2019es e k\u2019ajk uch\u2019ujk\u2019u tuk\u2019a ukojko. I konda uwira ke\u2019 e winik ja\u2019x<br \/>\nutejromar xujra entonses che. I cha\u2019na ani umener. Chamesne e winik ira. I agora ke\u2019<br \/>\nma\u2019chi turu ninoxib\u2019 tuk\u2019a ak\u2019ampan che takar. I che ke\u2019 taka e akb\u2019ar wa\u2019wan kay tikruma<br \/>\ntakar ukachi unuk\u2019 e winik yaja\u2019 tama inte\u2019 laso ukerejb\u2019a lok\u2019oy ixin. Porke\u2019 che ke\u2019<br \/>\nayan inte\u2019 uwam kojn aketpa. I yaja\u2019 tama e kojn wa\u2019r inte\u2019 penya ke\u2019 me\u2019yra uyaltir. I<br \/>\nche ke\u2019 ukerejb\u2019a ixin taka e akb\u2019ar tama e laso ixin uch\u2019ab\u2019u to\u2019 r e penya i uwajpi<br \/>\nuyojres ixin tama u\u2019t e penya.<\/p>\n<p>I konda ixto sakojpa t\u2019ab\u2019ay e k\u2019in e winik yaja\u2019 ma\u2019chi ak\u2019otoy ta uyotot war<br \/>\nakojkna umen uwixka\u2019r. I t\u2019ab\u2019ay e k\u2019in ma\u2019chi k\u2019otoy. Entonses e ixik tari usajka<br \/>\nkocha una\u2019ta tya\u2019 a\u2019xin awayan tari usajka. Yob\u2019a tama e otot yaja\u2019 uya\u2019re e ixik. Ma\u2019chi<br \/>\nka yob\u2019a ninoxib\u2019 tara. Taryen inwira ke\u2019 ma\u2019cha\u2019t ? ak\u2019otoy i kocha ana\u2019ta ? ke\u2019 takaret<br \/>\nwater awayan tara Poreso (ra) wate\u2019n u\u2019mb\u2019i.<\/p>\n<p>Entonses che e ixik. Ma\u2019chi ira ayob\u2019a tara.<\/p>\n<p>Pero ma\u2019chi ak\u2019otoy ta uyotot i ne\u2019n war. Inkojko. Ma\u2019chi ak\u2019otoy. Ma tya\u2019 ajk\u2019in<br \/>\nkoche\u2019ra. Ayo\u2019pa awayan takaret tara pero a\u2019nch\u2019akna taka warix ak\u2019otoy ta uyotot.<\/p>\n<p>Entonses che e ixik. Pero (ma\u2019t) ma\u2019chi war ayob\u2019a.<\/p>\n<p>I entonses e ixik lo ke\u2019 uche ixin uche abisar e ausilyar. Achpa kay uche asitar ? e<br \/>\njente lok\u2019oy takar kay usajkob\u2019. Che\u2019nob\u2019 ke\u2019 talbes ayan tuk\u2019a unumse ub\u2019a. Kay usajko\u2019b\u2019.<br \/>\nI kocha una\u2019tob\u2019 ke\u2019 e winik yaja\u2019 separado e otot tya\u2019 k\u2019otoy awayan ixin usajko\u2019b\u2019<br \/>\nk\u2019oto\u2019b\u2019 tama e otot yaja\u2019. Kay utzoryob\u2019 e rastro tya\u2019 ak\u2019otoy e winik. I che ke\u2019 utajwyo\u2019b\u2019<br \/>\ne senya tya\u2019 lok\u2019oy e winik yaja\u2019.<\/p>\n<p>I e ixik lo ke\u2019 kay na\u2019wan tikruma taka e akb\u2019ar. Uwira ke\u2019 k\u2019otoy e jente ta<br \/>\nuyotot war akojkna e winik i ja\u2019xir b\u2019ak\u2019ti\u2019x. Uwira i kay ch\u2019ujkna e rastro tya\u2019 a\u2019xin.<br \/>\nChe ke\u2019 k\u2019otoy tama inte\u2019 u\u2019t ch\u2019en jambyajr tya\u2019 uyojres ixin. I ayan tya\u2019 u\u2019t kojn ayan<br \/>\ntya\u2019 u\u2019t witzir ayan tama o\u2019r e tun ya kay ukrejb\u2019a lumuy.<\/p>\n<p>Entonses irna ke\u2019 e winik chamesb\u2019ir. I nyen takpa xanob\u2019 k\u2019otoyob\u2019 tama inte\u2019<br \/>\nu\u2019t tun utajwyo\u2019b\u2019 utzutzer ujor e winik tya\u2019 upajri lumuy tama u\u2019t e tun. Entonses che e<br \/>\njente. Pwes e winik ira k\u2019ani iwira ma\u2019chi\u2019x turu porke\u2019 ayan utzutze r ujor tya\u2019 kerejna<br \/>\nlumuy.<\/p>\n<p>Entonses uche segir kay ixinob\u2019 tama e senya tya\u2019 kerejna e winik yaja\u2019. Ixin i ixinob\u2019<br \/>\ni k\u2019otwo\u2019b\u2019 to\u2019r e penya tya\u2019 ojresna e winik yaja\u2019 uwiro\u2019b\u2019 ke\u2019 ya\u2019 ojresna ixin. Ekmay<br \/>\nixinob\u2019 ta uwam e kojn k\u2019otoy uwiro\u2019b\u2019 ya ch\u2019a\u2019r e winik tama usuy<br \/>\ne penya Ya ch\u2019a\u2019r chamen.<\/p>\n<p>I kay uwirob\u2019 (ke\u2019) tuk\u2019a ukojko pero che ke\u2019 macheker porke\u2019 e winik inyajrer puxk\u2019a<br \/>\nujor tya\u2019 ak\u2019otoy k\u2019axi to\u2019r e tunob\u2019 tama usuy e penya porke\u2019 me\u2019yra uyaltir e penya. I<br \/>\nma\u2019chi chekta kocha chamay e winik yaja\u2019. Pero e ixik che\u2019na ukargo ke\u2019 tamar chamesna e<br \/>\nwinik porke\u2019 tama uyotot tajwina e rastro tya\u2019 ukerejb\u2019a ixin i tama utzutze r ujor e winik<br \/>\ndyalma turu a\u2019xin tama u\u2019t e tun tya\u2019 krejb\u2019a lumuy. I tamar k\u2019otoy chekta ke\u2019 ja\u2019x uchamse.<\/p>\n<p>B\u2019anixto k\u2019otoy k\u2019a\u2019pa e winik xe\u2019 ak\u2019otoy ani awayan taka uwixka\u2019r uyet winikir. Pero<br \/>\nb\u2019anixto tama kocha yaja\u2019 k\u2019otoy k\u2019a\u2019pa uyakta utzutzer ujor tama u\u2019t e tun kocha akerejb\u2019na<br \/>\ne tz\u2019i\u2019. Pero ne\u2019n ma\u2019chi\u2019 inwira i ma\u2019chi\u2019 intakre ukrejb\u2019a.<\/p>\n<\/div><\/div>\n<div class=\"su-spoiler su-spoiler-style-fancy su-spoiler-icon-plus su-spoiler-closed\" data-scroll-offset=\"0\" data-anchor-in-url=\"no\"><div class=\"su-spoiler-title\" tabindex=\"0\" role=\"button\"><span class=\"su-spoiler-icon\"><\/span>18. Hombre recorriendo<\/div><div class=\"su-spoiler-content su-u-clearfix su-u-trim\">\nHablante de ch&#8217;orti&#8217;: Isidro Gonz\u00e1lez<br \/>\nFrom John G. Fought. Chorti Maya Texts. 1972. Pages 241-254. University of Pennsylvania Press. Reprinted with permission.<br \/>\nTranscription\/translation by Ch\u2019orti\u2019 Project, Robin Quizar<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-18-Travelling-Man-Chorti.pdf\">Fought 18 Travelling Man Ch&#8217;orti&#8217;<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-18-Travelling-Man-English-Translation.pdf\">Fought 18 Travelling Man English Translation<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/sites.msudenver.edu\/chortiproject\/wp-content\/uploads\/sites\/480\/2022\/05\/Fought-18-Travelling-Man-Spanish-Translation.pdf\">Fought 18 Travelling Man Spanish Translation<\/a><\/p>\n<p>18 Traveling Man &#8211; Winik ta Xanb\u2019ar<\/p>\n<p>Ayan otronte\u2019 winik ak\u2019ajna. Che ke\u2019 e winik yaja\u2019 ma\u2019chi aturwan ta uyotot<br \/>\nintake axana uche ganar tya\u2019 innajt. Ma\u2019chi aturwan ta uyotot. I ja\u2019xto uwixka\u2019r<br \/>\naketpa chokem umener.<\/p>\n<p>I che ke\u2019 ayan inte\u2019 winik aketpa serka taka e otot tya\u2019 turo\u2019b\u2019. I e winik<br \/>\nyaja\u2019 konda uwira ke\u2019 alok\u2019oy axana ubesino ja\u2019xir o\u2019choy awayan taka e ixik.<\/p>\n<p>I e winik xe\u2019 alok\u2019oy axana ja\u2019xir ma\u2019chi ak\u2019ijna a\u2019ro\u2019b\u2019na ke\u2019. Awixka\u2019r<br \/>\nma\u2019chi war ub\u2019ak\u2019ajre\u2019t. Pero ja\u2019xir ma\u2019chi\u2019 ak\u2019ijna uyub\u2019i. Ja\u2019xir ma\u2019chi aturwan.<br \/>\nPorke\u2019 che ke\u2019 ma\u2019chi ab\u2019ak\u2019ajrna umen uwixka\u2019r. I maja\u2019x inte\u2019 winik ak\u2019ijna.<\/p>\n<p>Che ke\u2019 e winik yaja\u2019 konda turu ta uyotot ache\u2019na mandar ach\u2019a\u2019psan ? umen<br \/>\nuwixka\u2019r. I ayan diya kwando ma\u2019chi uche apurar e pa\u2019 che ke\u2019 ab\u2019akb\u2019una<br \/>\nuk\u2019ab\u2019 tu\u2019t semet umen uwix ka\u2019r Porke\u2019 ma\u2019chi alok\u2019oy ach\u2019a\u2019psan ? Ma\u2019chi ani<br \/>\nab\u2019ak\u2019ajrna umen uwixka\u2019r.<\/p>\n<p>I che ke\u2019 e winik yaja\u2019 xe\u2019 o\u2019choy awayan taka e ixik kondo ja\u2019x ak\u2019otoy<br \/>\nentonses e winik yaja\u2019 xe\u2019 noxib\u2019ir twa\u2019 e ixik che ke\u2019 ache\u2019na mandar a\u2019ch\u2019a\u2019n<br \/>\ntu\u2019t otot a\u2019jya e sit\u2019i\u2019t tama u\u2019t e rum o ? ach\u2019a\u2019n tamar. I e winik yaja\u2019 xe\u2019<br \/>\nwar ak\u2019otoy ja\u2019x awayan taka e ixik.<\/p>\n<p>Intonses ayan inte\u2019 diya aro\u2019b\u2019na umen (e) inte\u2019 ubesino. Aro\u2019b\u2019na. Ne\u2019t<br \/>\ntuk\u2019a\u2019non awinikir ke\u2019 tzajtza war uche\u2019t e ixik ture\u2019 takar. Nyen ni ik\u2019ijna awira<br \/>\nlo ke\u2019 war uche. Ture\u2019t awira uyose inte\u2019 winik awayan takar. I ne\u2019t tya\u2019<br \/>\niwayan.<\/p>\n<p>Ja\u2019xir che. Kondo ak\u2019otoy (e) inte\u2019 winik awayan ne\u2019n (e\u2019) tu\u2019t rum<br \/>\nuwaynesenob\u2019 i ya uwayob\u2019 e sit\u2019it\u2019 twa\u2019 inch\u2019a\u2019n tamar. I ja\u2019xob\u2019 awayenob\u2019<br \/>\nkomon.<\/p>\n<p>Entonses che twa\u2019 umen ubesino. Pero jay ib\u2019ak\u2019ta i matuk\u2019a abalor twa\u2019<br \/>\nak\u2019aye tama awixka\u2019r chen inte\u2019 preba ke\u2019 kiki\u2019 xane\u2019n tal diya i ache\u2019ma nyake\u2019<br \/>\ni\u2019xin ixana twa\u2019 ja\u2019xirob\u2019 aketpob\u2019 aketpob\u2019 ub\u2019ajnerob\u2019. Akojko a\u2019kb\u2019are i o\u2019choy<br \/>\ntzus taka konda akojko awayanob\u2019 i o\u2019choy iturwan yob\u2019e\u2019 chakte\u2019 tya\u2019 awayanob\u2019<br \/>\no\u2019yb\u2019i jay a\u2019ru unyo\u2019b\u2019. Pero akojko awayanob\u2019 twa\u2019 ma\u2019chi uwirob\u2019 yo\u2019choy. I<br \/>\nma\u2019chi awirso\u2019yt twa\u2019 ma\u2019chi uwire\u2019tob\u2019 twa\u2019 una\u2019ta e ixik ke\u2019 ma\u2019chi ture\u2019t. I<br \/>\nkonda ya ture\u2019t yob\u2019e\u2019 chakte\u2019 akojko\u2019b\u2019 i a\u2019chpa tzus taka apojro utejromar e<br \/>\nwinik atzaki axuri ilok\u2019oy wak\u2019chetaka takar i\u2019xin.<\/p>\n<p>I e winik yaja\u2019 che ke\u2019 b\u2019an uche. Lok\u2019oy ixin xana uya\u2019re e ixik. Ne\u2019n<br \/>\ninxin inxana i ma\u2019chi inyo\u2019pa. Awira tuk\u2019a diya akojkwe\u2019n. Ne\u2019n e\u2019xnaren inxin.<\/p>\n<p>Che ke\u2019 e ixik yaja\u2019 a\u2019tza\u2019y. Ketpa ub\u2019ajner. I lumuy turwan e winik takar<br \/>\ninyajrer. Porke\u2019 uya\u2019re ke\u2019. Ninoxib\u2019 xe\u2019 ture\u2019n takar ja\u2019xir ixin i ma\u2019 chi twa\u2019<br \/>\nyo\u2019pa. Erer ilumuy iturwan takaren ne\u2019t. I e winik yaja\u2019 lumuy turwan taka e<br \/>\nixik.<\/p>\n<p>I che ke\u2019 e winik yaja\u2019 uche koche arob\u2019na umen ubesino. Ukojko akb\u2019are.<br \/>\nKay ucha\u2019r rimar ? tu\u2019pat otot makwi\u2019r e k\u2019opot. Ukojko akb\u2019are. Konda ixto<br \/>\nukojko ke\u2019 sajmi\u2019x akb\u2019are ochoy tzus taka upasi e pwerta tzus taka. Upasi e<br \/>\npwerta tzus taka ochoy maku\u2019. I uyub\u2019i ke\u2019 a\u2019ru unyob\u2019 e ajwaynijob\u2019. I ixin<br \/>\nturwan yob\u2019e e ch\u2019akte\u2019 uyub\u2019i jay a\u2019ru unyo\u2019b\u2019. I ja\u2019xir listo k\u2019echer inte\u2019<br \/>\nnabaja umener. Kay achpa yob\u2019e e ch\u2019akte\u2019 tzus taka upojro utejromar e winik<br \/>\nuwajpi taka utzaki uxuri i lok\u2019oy takar. I e ixik kocha war awayanob\u2019 ni a\u2019chi<br \/>\nuchob\u2019 sentir tuk\u2019a ora axujra e winik.<\/p>\n<p>I konda ixto b\u2019ixk\u2019a e ixik uche sentir ke\u2019 kuxur u\u2019t e pojp tya\u2019 awayanob\u2019<br \/>\nche. Ne\u2019t tuk\u2019a ixto war ache. B\u2019ani xe\u2019 to\u2019r e ja\u2019 ch\u2019a\u2019rum kawayan amener.<br \/>\nTuk\u2019ot ma\u2019chi lok\u2019we\u2019t pa\u2019tir ke\u2019 tu\u2019t chakte\u2019 war ache aja\u2019. I e winik ma\u2019chi<br \/>\no\u2019jron.<\/p>\n<p>Ja\u2019xir pega upejka war uya\u2019re. Kiki\u2019 pa\u2019tir k\u2019a\u2019pi\u2019x atz\u2019ay u\u2019t e pojp. To\u2019r<br \/>\nja\u2019 ch\u2019a\u2019run amener. Achpe\u2019n lok\u2019en patir.<\/p>\n<p>I e winik yaja\u2019 che ke\u2019 ma\u2019chi ab\u2019ixk\u2019a pega unijk\u2019es ma\u2019chi alok\u2019oy.<br \/>\nEntonses achpa utzajb\u2019es e k\u2019ajk uwira ke\u2019 e winik chamen. I to\u2019r e ch\u2019ich\u2019<br \/>\nch\u2019a\u2019r ja\u2019xir awayan. I ma\u2019chi ixto una\u2019ta kocha twa\u2019 uche ya\u2019. Entonses che. I<br \/>\nagora tuk\u2019ixto unumse ub\u2019a e winik ira ke\u2019 maja\u2019x matuk\u2019a ukojko ta ukwerpu. I<br \/>\nkay upojro uwira utejromar e winik matuk\u2019a.<\/p>\n<p>I ma\u2019chi ixto una\u2019ta tya\u2019 ta\u2019xin takar ya\u2019. Achpa kay utzajpes e k\u2019ajk i<br \/>\nuwajpi inte\u2019 chusa kay uyori e ch\u2019en tama uti\u2019 e k\u2019ajk tya\u2019 uxuni e k\u2019ajk. Kay<br \/>\nuche e ch\u2019en. Intero noche turu apajno ukojko ke\u2019 tzakta e ch\u2019en. Ixin kay<br \/>\nuyojres e winik ojri ta chakte\u2019 uyari ta ch\u2019en. I wak\u2019che wak\u2019che kay ub\u2019ut\u2019i e<br \/>\nrum tamar. Sakojpa mas sakojpa kay ut\u2019ori e k\u2019ajk to\u2019r umujrer e winik yaja\u2019. I<br \/>\nche ke\u2019 kay upusi e tan tama e ch\u2019ich\u2019 i e pojp yaja\u2019 kay upoki byen taka e<br \/>\nk\u2019ijna.<\/p>\n<p>I konda janch\u2019akna kay pojrna e winik yaja\u2019. Ma\u2019chi tajwina. Ko\u2019ra ko\u2019ra<br \/>\npejur ? apojrna umen uwixka\u2019r ma\u2019chi atajwina. K\u2019otoy aro\u2019pna e ixik. Maka ja\u2019x<br \/>\ntaka sakojpa e winik takaret. Ma\u2019chi ak\u2019otoy ta uyotot.<\/p>\n<p>Ja\u2019xir che ke\u2019. Ma\u2019chi i ja\u2019xir una\u2019ta ke\u2019 umuki\u2019x ta uturib\u2019 e k\u2019ajk. Pero e<br \/>\nwinik xe\u2019 k\u2019otoy uxuri e winik che ke\u2019 uxuri taka ixin tama inte\u2019 kojn kay<br \/>\nuwati unak\u2019 e winik yaja\u2019 xe\u2019 uxuri kay ub\u2019ut\u2019i atz\u2019am tamar utakijse.<\/p>\n<p>I tama kinse diya sutpa yo\u2019pa uya\u2019re e ixik. Intares inb\u2019ijk we\u2019r yara twa\u2019<br \/>\nak\u2019uxi. Tama domingo lok\u2019oy jurma nipatron u\u2019ri inkojt masa\u2019 i uyajk\u2019e\u2019n inb\u2019ijk.<br \/>\nInk\u2019eche tari twa\u2019 awejta kocha turu utze\u2019yr e masa\u2019. Che ke\u2019 umajres e uwixka\u2019r<br \/>\nke\u2019 uwe\u2019rir masa\u2019 ajk\u2019una ta montanya i ja\u2019xir war una\u2019ta ke\u2019 ja\u2019x e winik xe\u2019<br \/>\nawayan ani taka e ixik ja\u2019x uxuri. War uk\u2019eche a\u2019ro\u2019pa uyajk\u2019u uwixka\u2019r uk\u2019uxi.<\/p>\n<p>I konda ixto turu awe\u2019 e ixik kay uyub\u2019i. I e winik xe\u2019 ayo\u2019pa awayan<br \/>\ntakaret tya\u2019 anon ixin. Meru ma\u2019chi achekta u\u2019t. I ne\u2019n war inche kwenta era<br \/>\ninwira ke\u2019 ma\u2019chi achekta u\u2019t.<\/p>\n<p>I e ixik che ke\u2019. Ixin xana i ma ayo\u2019pa.<\/p>\n<p>I ja\u2019xir che. Pero kocha yo\u2019pa xanb\u2019ar ta ujor e winik ira. Ma una\u2019ta<br \/>\nalok\u2019oy axana i era ke\u2019 lok\u2019oy xana. I ja\u2019xir turu. I uya\u2019re e ixik. Tuk\u2019a<br \/>\nink\u2019umaj tu\u2019t uyotot ? ira. B\u2019ani xe\u2019 jwerte ak\u2019ume\u2019 yu\u2019t o\u2019tot ?<\/p>\n<p>E ixik che. Kisas uyab\u2019wix tz\u2019i\u2019 ink\u2019umaj tama usuy e pwerta. I ja\u2019xir iraj<br \/>\niraj uyub\u2019i ke\u2019. Tuk\u2019a ink\u2019umaj tama usuy e pwerta. I konda ixto k\u2019a\u2019pa we\u2019 e<br \/>\nixik uya\u2019re e ixik. Berdixto ke\u2019 kocha atajwi utze\u2019yr e we\u2019r lo ke\u2019 war ak\u2019uxi.<\/p>\n<p>E ixik che ke\u2019. Galan intzaj galan utze\u2019yr. Ma\u2019ni tya\u2019 ink\u2019uxi e masa\u2019<br \/>\nintuk\u2019a diya war inwejta.<\/p>\n<p>Entonses che e winik. Berdixto intuk\u2019a diya awejta utze\u2019yr e winik xe\u2019<br \/>\niwayan ani takar. Ya\u2019x k\u2019a\u2019pesb\u2019ir ta\u2019k\u2019uxi uwe\u2019rir. I kone\u2019r na\u2019tan ke\u2019 ja\u2019x e<br \/>\nwinik lo ke\u2019 iwayan ani takar ja\u2019x war ak\u2019uxi uwe\u2019rir.<\/p>\n<p>Entonses e ixik che ke\u2019 inyajrer sub\u2019ajra uyub\u2019i konda arob\u2019na i aro\u2019b\u2019na<br \/>\nche twa\u2019 umen e winik.<\/p>\n<p>I ukwerpu tya\u2019 ixe takar. Ja\u2019xir che. Ne\u2019n ma\u2019chi inwira. Matuk\u2019a inwira<br \/>\nne\u2019n. Pero ma\u2019chixto umen una\u2019ta tuk\u2019a twa\u2019 uk\u2019ajti porke\u2019 b\u2019ak\u2019ta inyajrer<br \/>\nkwando a\u2019rob\u2019na ke\u2019 ja\u2019x e winik xe\u2019 awayan takar ja\u2019x war uk\u2019uxi uwe\u2019rir.<\/p>\n<p>B\u2019anixto k\u2019otoy k\u2019a\u2019pa e winik xe\u2019 o\u2019choy ani awayan taka e ixik i e ixik<br \/>\nche\u2019na uk\u2019uxi uwe\u2019rir e winik xe\u2019 awayan ani takar porke\u2019 ja\u2019xir ma\u2019chi ani<br \/>\nub\u2019ak\u2019ajrse unoxib\u2019. Pero ne\u2019n ma\u2019chi\u2019 k\u2019otwe\u2019n intakre pajno ti\u2019nksib\u2019aner ma\u2019chi<br \/>\ninwira tuk\u2019a kay uchob\u2019. I poreso ma\u2019chi inkub\u2019se jay berda.<\/p>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":889,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"off","neve_meta_content_width":100,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":""},"class_list":["post-86","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sites.msudenver.edu\/proyectochorti\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/86","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sites.msudenver.edu\/proyectochorti\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/sites.msudenver.edu\/proyectochorti\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.msudenver.edu\/proyectochorti\/wp-json\/wp\/v2\/users\/889"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.msudenver.edu\/proyectochorti\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=86"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/sites.msudenver.edu\/proyectochorti\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/86\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sites.msudenver.edu\/proyectochorti\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=86"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}